Ang deperensya sa tunga kang Kiniray-a kag Hiligaynon mabudlay maman-an kung bukon sanay ang sangka talinga ukon mata.  Pero, ang tumandok nga Kiniray-a makamaan kon Hiligaynon ukon bukon ang anang nabatian ukon nabasa.  Ang pagbag-o kang tono kag pagmitlang kang Kiniray-a nagakatunog kang Hiligaynon.  Parehas kang Latin kag Greek kung sa diin naghuram ang Ingles para makahimo kang mga termino, ang Karay-a amo man ang ginhalinan kang mga tinaga nga gingamit sa Hiligaynon.  Buot hambalon, duro nga mga tinaga tulad ka dya sa Hiligaynon ang naghalin sa Kiniray-a

Ang sangka praktikal nga pamaagi para mapain ang Kiniray-a sa Hiligaynon ay ang pagpanilag kang mga pagbag-o halin sa “r” paagto sa “l” sa kalabanan nga tinaga.

  
Kiniray-a                                  Hiligaynon                                English

Wara                                        Wala                                        No,none

Aram                                        Alam                                        Wisdom, wise,

Intelligence, Intelligent

Harigi                                       Haligi                                        Post

Burak                                       Bulak                                       Cotton

Parumba                                   Palumba                                   Race

Surundon                                  Sulundon                                  Tradition

Turugban                                  Tulugban                                  Carabao’s waterhole

Mara                                        Mala                                        Dry

Sa komunidad nga Hiligaynon, ang mga Intsik sa sinauna nga Parian, ginatawag tulad nga Molo, indi makamitlang ka mayad kang letra nga “r” tungod ka dya gin islan nanda kang “l”.  Tungod sanda ang nagmanggaranun sa negosyo, ang mga tumandok nagsunod man sa hambal kang mga Intsik.  Pero, bukot dya te tood sa tanan nga tion tungod may mga tinaga nga Kiniray-a parehas kang bulak (flower), bala (bullet), pala (shovel), sala (sin,error), ang nagpabilin nga pareho sa Hiligaynon.  Ang katingalahan, ang tinaga kang Kiniray-a nga burak (cotton) kag sara (to strain) ay nahimo nga bulak kag sala sa Hiligaynon.

Ang mga pari nga Espanyol nga nag-estar kato sa Iloilo, nag-ilis kang “d” sa “r” parehas kang makita sa masunod nga mga tinaga:

Kiniray-a                                  Hiligaynon                                English

Kudkudan                                Kudkuran                                 Coconut Shredder

Lubadon                                   Lubaron                                   To solve, to translate,

To untangle

Badbadun                                 Badbarun                                 To untie

Bayadi                                      Bayari                                      To pay

Hagada                                    Hagara                                     To invite

Katamadun                               Katamaran                               Laziness

Ang tunog sa pagmitlang kang Kiniray-a buta kang “schwa” parehas kang tinaga nga amun (our, hours), himus (to clean up to prepare a meal), balus (reply), takus (fit, to measure) kang hakus (hug).  Ang Hiligaynon tungod sa impluwensya kang mga tawo nga halin sa sagwa, ginamitlang ang amo dya nga mga tinaga bilang amon, himos, balos, takos kag hakos. Sara pa nga halata nga diperensya amo ang mga tinaga nga “kang” ukon “it” sa Kiniray-a, kag “sang” ukon “sing”.  Dugang pa ang mga tinaga sa Karay-a nga “ria, diya, rugya, kag rugto (that, this, here and there) sa Hiligaynon ang amo dya nga tinaga ginahambal sa Hiligaynon nga ina, ini, diri kag “didto”.

May mga hilomonon man nga diperensya nga masami nga ginagamit nga tinaga:

Kiniray-a                                  Hiligaynon                                            English

Ayam                                       Idu                                                       Dog

Busong                                     Tiyan                                                    Stomach

Kahig                                       Tiil                                                        Foot

Alima                                       Kamot                                                  Hand

Ramig                                       Tugnaw                                                Cold

Igma                                         Panyaga                                               Lunch

Sa kabilugan, ang Kiniray-a ang pinakauna nga lenggwahe kag ang Hiligaynon ang namisklahan nga lenggwahe nga resulta kang pag-abot kang mga negosyante nga Intsik, mga pari nga Espanyol kag mga tinaga nga naghalin sa Espanyol, Cebuano, Bikol kag Waray nga gin tudlo kang mga pari.  Ginhambal ni Mulatto nga ang Kiniray-a indi namisklahan tungod pareho kang banga nga buta ka tubig, bisan turuan indi ron ra makadugang.[1]
  
JOJO D’ JUST

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Ang amo dya nga artikulo akon gintransleyt halin sa libro ni Alex C. De los Santos.  The Rise of Kiniray-a: History and Anthology of Contemporary Literature in Antique.  Iloilo City: University of San Agustin, 2003, pages 3-5.

	1. 03-08-2007 04:06
	Jo, grabe kaw man manghalungkat sang kamatuoran ba... keep up the research,. damo pa gid sina dira ang makaykayan mo kun padayunon mo na..    good job!! Guest Report

This e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it

	2. 03-08-2007 07:58
	sige pa...more research migo atpaala...gusto ko man daad ba mag bulig nimo "photo copy" kang mga daan mga libro dyan sa UP ba...pero sa sunod nalang pag may time ako a.    padayuna jo....    Guest Report

edemadethird

	3. 04-08-2007 00:13
	sige pa...more research nong jo, salamat gid maka bulig dya sa amon mga estudyante.... Guest Report

pasaway

	4. 06-08-2007 19:58
	astig! nice info! madudut kaw magpangita kang mga impormasyon. nami gid! aassstiggg Guest Report

sadok

	5. 07-08-2007 00:19
	astig! good work... no wonder somebody told me "aka" kaw ja sa site... now i know why... Guest Report

Liza_Diana

	6. 16-01-2008 14:07
	astig! maayo ni nga article. maayo kay daw naintindihan ko kon ngaa lain lain ang pagmitlang sang mga tinaga.  madamu nga salamat sa imu pag paathag diri.  padayuna ang pag panaliksik mu. Registered Report

hansy

	7. 31-07-2008 14:43
	kinaray-a grammar and dictionary mayo gid ni ginhimu mu. kay ako 3rd generation na sang taga Kulasi antique kag diri nagdugay sa Negros. so, gusto ko tunan ang tumandok nga lingwahe sang akon kalolohan.  Salamat gid sng imu article.  gusto ko gid matun-an man ang grammar sang kinaray-a.  Kon may nahibal-an ka nga mga titulo sang libro parte sa grammar kag dictionary, palihog pabal-a ko diri kay basi makabakal man ko kag padayunon ko pagtuon sang aton linguahe.  madamu gid nga salamat. Registered Report

hansy

Only registered users can write comments.
Please login or register.

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6
AkoComment © Copyright 2004 by Arthur Konze - www.mamboportal.com
All right reserved