| Paghanas sa Pagsulat |
|
|
| Posted by alex clemente delos santos | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
src="http://pagead2.googlesyndication.com/pagead/show_ads.js"> (Una ko ginsulat dya sa blog section. unedited pa. ginpost ko lang liwan para mas duro makabasa. para diya sa mga luyag magtuon kon paano magsulat. - datulubay)
Nagapanginbulahan gid ako sa Kinaray-a.com. Kadya ko lang nasapwan nga duro run gali ang manami nga mga sinulatan rugya. kauna paglingling ko sa literature portion, daw nagmuno ako sa kaugalingun nga daw wara pa it manami magsulat, pero kahapon nangusyan ako sa akun mga nasapwan. na-inspire gid ako nga nakadiskubre kang mga lamharun nga mga manunulat rugya. Una ko gid nga munohon si Michael Orquejo sa anang sugidanun nga "Orens nga urang sa awang". Uyon ko gid basahun tungud magluwas sa manami ang lenggwahe - daw sampatun gid sa Kinaray-a - kag kamaan tana kang anang spelling, masadya basahun ang istorya. mapanibag-o man ang pagpili kang urang sa awang bilang narrator/storyteller tungud kikay, kag may sense of humor, kag tungud bukut realistic, mabaton ta ang mga periodic nga pagbalik kang awtor sa anang kaugalingun paagi sa mga ingles nga komentar/asides kag pagpangayo kang royalty sa sponsor. paagi sa kutso-kutso kang urang, nalantaw ta man ang lain-lain nga pangabuhi kag ugali kang tawo sa Sitio Timbuok. kag makita ta ang development kang istorya hasta nga nagtapos dya sa pagsulud ni Maura, nga amo ang ayhan mangin kabangdan kang pagkamatay kang urang. magluwas sa masadya nga panugidun paagi sa kutso-kutso nga ugali gid kanatun, may mensahe man kon paano nagabaylo kang atun mga pagsinarayo ang globalisasyon, OFW, kag binag-o nga teknolohiya. ang paggamit kag device kang chop-chop nga mga karakters, nangin epektibo sa sugidanun ni Michael. post-modern ang dating. Para kanakun isara dya sa pinakamanami nga sugidanun nga akun nabasa sa 2008. congrats, michael. Mga Binalaybay sa kadurohon kang mga binalaybay ginpamili ko lang ang daw consistent ang obra. kag ginlikawan ko ang mga kilala ko run nga mga manunulat, kapin pa ang mga gung-an run sa workshop. (man-an ninyo kon sin-o kamo). Uran kag reyp. sa darwa ka binalaybay nga dya ni Frances alorro, mas nagmadinalag-un ang uran. tungud may musicality ang mga tinaga, dara kang aural images, kag sentimental ang topiko, nga angay gid sa metapora nga anang gipili (ang uran). pero tama run dya ka komon nga klase kang topiko, kag gasgas run kamayad ang binalaybay nga nagapautwas kang kasakit kang pagbiya paagi sa pagpaanggid sa baratyagun kon tinguranun. pero makita ta man nga kontrolado kang tagsulat ang anang lenggwahe base sa versification na nga tag-apat ka linya, kag may rima pa. Ugaring kinahanglan man tinguhaan kang manunulat nga mangin consistent ang rhyme scheme (e.g. aaaa ukon abab, abba) para mas mapakita ang pagkasampatun. kon sabagay ginpili na run gid ang porma kang tradisyonal nga binalaybay. Sa reyp, tama ka graphic ang treatment kang paglugus, kag man-an ta man nga amo gid man ria ang nagakatabo. daw sine gani. pero sa binalaybay, ginahandum ta man nga makasaka halin sa literal nga level ang mga tinaga paagto sa mas mataas/interpretive/philosophical nga halintang agud labi nga mangin maathag ang abstract nga ideya nga ginapabutyag. pero wara natun dya naexperiensyahan sa "reyp". kon ano ang reyp, amo run lang gid ria. manami man nga may ginapasulud kita nga bag-o nga realisasyon pagkatapos basahun ang binalaybay. pero sa gihapon makita ta ang kontrol kang manunulat sa anang lenggwahe. matahum. mga binalaybay ni birat una ko nga nabasa ang mga binalaybay ni birat sa blog section, pero pagbalik ko sa poetry section rugyan liwan, kag si birat gali si maria victoria solis. (bata ikaw ni teray solis nga mestra sa SAC?). duro ang mga binalaybay ni birat, pero ang ginpili ko ang "binahit nga lasaw", "mayad pa" , kag "munga." ang iban, nga binalaybay angay kang "sekyu" kag gumamela kag gardenia tuman ka mabugu nga daw wara matapos ang buut ipabutyag. daw indi pa human. unahun ta ang munga. gusto ko himuon dya nga ehemplo para sa bag-o pa lang nagabinalaybay ukon nagatuon kon paano magbinalaybay. manami diya nga exercise sa paggamit kang metapora sa binalaybay. metapora ukon paggamit kang sangka kongreto nga imahen sa pagtiglawas kang ideya (nga abstract) agud mangin maathag ang buut ipautwas. rugya gingamit ni birat ang munga bilang metaphor kang nanay, gani ang tanan nga qualities kang munga ana napangitaan kang paraanggidan agud mahugakum natun ang ideya kon ano nga klase kang nanay. ang tanan nga tinaga nga ana gingamit organiko man sa metapora: itlog, lumhum, pagtusik, kahig, sampok, sulog, pakpak, etc. Buut hambalun napili na gid ang sampat nga mga tinaga. kuon gani, Poetry is the best words arranged in the best way. Tungud ang arte kang binalaybay indi lamang tuman ang paggamit kang mga dalming/matahum nga mga tinaga, kundi ang paggamit kadya kaimaw kang iban pa nga mga tinaga agud mangin maathag. dumdumun ta nga ang tinaga wara it kahulogan sa kaugalingun na, arbitraryo kabay. pero kon gamitun ta sa kontexto kang iban pa nga tinaga, amo pag-acquire kang meaning/kahulogan. Sa "mayad pa" gingamit ni birat ang metapora kang estudyante kang gami kang estudyante - bakpak, bolpen, libro. pero daw kulang pa ang tatlo ka stansa, magluwas nga daw baransuli ang progression agud may climax. Aba (bakpak), kugus/kupkup (libro), kag ang last stanza kaput sa alima (bolpen) - daw suli ge? ayhan kinahanglan usisaun ni birat kon ano ang dapat nga progression kang mga imahen. kon sabagay pinakaromantiko ang holding hands while walking to church. pero daw mas intimate ang paghaksanay, kag pag-abahay/takbahanay. ano gid bala ang epekto nga buut ipabutyag? pinakamanami para kanakun ang binalaybay kang lasaw. rugya human kag mapag-un gid ang konstruksyon kang binalaybay, halin sa paghimo kang lasaw, pagramig kag pag-awut, tubtub sa paghandum nga initun liwan agud matunaw kag magrapuyot. may progression gid. Altho, sa pagkamatuod, ang lasaw kon magmara run mahimo bandi/kalamay indi run mabalik sa pagkalasaw, indi bala? pero sa binalaybay ni birat, sarang natun ma-dedma dya. amo dya ang ginatawag nga "suspension of disbelief". hay kon manami/swabe ang pag-arangut kang mga detalye, mahapus batonon kang reader/audience. ang matugda ko lang nga tun-an ni birat ang kontrol kang mga linya. tama ka uneven/sagapra ang versification. halimbawa ang una nga linay 18 ka syllables, ang ikap-at 14 run lang. pero perpekto ang rhyme scheme, in fairness. suggestion ko: cut the first line to: "Pagtiraw mo kanakun, bag-ong bahit sa kawa." 14 syllables lang ria, kag perpekto ang ceasura 7-7. indi run kinahanglang ang "daw lasaw" hay man-an ta run sa title nga lasaw, indi bala. amo man ria ang panugdaun nga dapat ang titulo nagabulig gid sa paghangup, kag indi pwde nga bisan ano lang. karon, para mangin perpekto ang binalaybay mo, tinughaun mo nga 14 syllables kada linya, ag kon pwde 7-7 ang utod. amo dya ang porma kang tradisyonal nga binalaybay. hay ginpili ta nga amo ang porma, kinahanglan tinguhaun ta man nga masunod ria. altho, suno kay virgilio almario, ang tumanduk ta nga binalaybay 6-12 ka silaba kada linya. lawid run ria ang 14, pero kon gusto mo 14, sin-o bala ang mag-untat kanimo? padayon, birat. nami kaw magsulat! Ang katapusan nga binalaybay nga akun i-critique ang "Nilubad nga kanta sa kahawaan" ni Jessie Valenzuela. indi ko mahangpan kon ano gid ang ginatumud kadya, pero nanamian ako. una, musikal ang dating. kanta man ayhan suno sa title. dyan pa lang madinalag-un run tana. ang mga sound images tama ka epektibo. BTW, ang images indi lang tanan puro visual lang. pwde man auditory, tactile, gustatory, olfactory di bala. mapaharubharuban ta ang buut hambalun ukon mensahe kang binalaybay ni jessie. pero wadahek! indi man tanan nga binalaybay kinahanglan may mensahe. pwede man i-enjoy for its own being di bala. may tradisyon man kita kang mga nonsensical poetry. masadya gid. kon may makita kaw nga mensahe, bulahan ikaw. go jessie. kabay pa nga duro pa imo binalaybay nga akun mabasa. Panginbulahan sa tanan nga mga manunulat sa k.com. para sa iban nga gusto magpa-workshop (libre ja!) online, email lang sa This e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it indi ko mapangakuan nga sabtun ko ang tanan, pero basi pa lang matandusan ako.
 Add as favourites (9) |  Quote this article on your site | Views: 438
Only registered users can write comments. Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
